Η συμμετοχή των γυναικών στη Φιλική Εταιρεία.

Οι πληροφορίες σχετικά με τη συμμετοχή των γυναικών στη Φιλική Εταιρεία είναι ελάχιστες και αμφισβητήσιμες, καθώς, όπως είναι γνωστό, αφ’ ενός επρόκειτο για μυστική οργάνωση όπου τηρείτο η μυστικότητα, έδιναν όρκο πίστης και επικοινωνούσαν με κώδικες, ψευδώνυμα και συνθηματικές λέξεις, άρα δεν υπάρχουν διαθέσιμα επαρκή τεκμήρια, και αφ’ ετέρου απαγορευόταν από το καταστατικό της εταιρείας η συμμετοχή των γυναικών.

Η Κυριακή Μιτάκη -Ναύτη,η πρώτη γυναίκα μέλος της Φιλικής Εταιρείας,ήταν σύζυγος του ιατρού Μιχαήλ Ναύτη στο σπίτι του οποίου πραγματοποιούνται ανελλιπώς συναντήσεις των Φιλικών της Σμύρνης και  ανιψιά του Επισκόπου Δημητσάνας.

Ο Φιλήμων αναφέρει: ‘’ Ην δε αυτή θυγάτηρ Πέτρος και μητρός φυγάδων της Επαναστάσεως του 1769 ,πατρός μεν Κρητός του Γεωργίου Μηταράκη,επανομασθέντος εν Σμύρνη Μπαiντηρλή ,μητρός δε Πελοποννησίας της Ζαφείρως ,ανεψιάς του Λακεδαιμόνος Ανανίου’’ .

Ο Ανανίας με καταγωγή από τους Παλαιολόγους ανέλαβε το 1747 αρχιεπίσκοπος Δημητσάνης .Ίδρυσε στη Δημητσάνα τους πρώτους μπαρουτόμυλους που τροφοδότησαν τις μετέπειτα επαναστάσεις και υδραγωγείο με δικά του έξοδα, στο οποίο οφείλεται το τοπωνύμιο “Βρύση του δεσπότη” στην είσοδο της πόλης. Έπεσε μαχόμενος στην μητρόπολη του Μυστρά στη σύγκρουση με τα στρατεύματα του Τοπάλ Οσουμάν τον Απρίλιο του 1764

Σμύρνη, Μάρτιος 1820.

Η Κυριακή Ναύτη,η πρώτη, αλλά και η μοναδική γυναίκα μέλος της Φιλικής Εταιρείας που προετοίμασε το έδαφος για την αφύπνιση του ελληνικού λαού εναντίον του τουρκικού ζυγού.Μαζί με τον σύζυγό της συνέβαλε,κυρίως οικονομικά, στην προετοιμασία του ελληνικού επαναστατικού αγώνα. Με δική της πρωτοβουλία, πραγματοποίησε μυστικούς εράνους στη Μικρασιατική πόλη και τον Μάρτιο του 1821 έστειλε με ιστιοφόρο στη Μάνη σημαντικό αριθμό πολεμοφοδίων.

Μια από τις πρώτες της αποστολές ως Φιλική ήταν η αποστολή 3.000 γροσιών στην υποδουλωμένη Ελλάδα, ενώ δεν δίστασε να πουλήσει τα κοσμήματα κι ένα μεγάλο μέρος της πατρικής της περιουσίας, για να ενισχύσει τον αγώνα για την ελευθερία.

Έτσι στο πλευρό του συζύγου της εργάστηκε ηρωικά, μυστικά και εχέγγυα προσφέροντας χρήματα και κάνοντας μυστικούς εράνους στην Τουρκοκρατούμενη Σμύρνη .Εκείνη την εποχή εξάλλου στη Σμύρνη είχε συσταθεί η “Φιλόμουσος και Φιλάνθρωπος Γραικική Εμπορική Εταιρεία “,τα κέρδη της οποίας διατίθεντο για την αγορά και προώθηση πολεμοφόδιων στην Επαναστατημένη Ελλάδα.

Κατά την έκρηξη της Επανάστασης και μετά τις σφαγές της Σμύρνης ο Μιχαήλ Ναύτης και η Κυριακή κατέφυγαν στη Σύρο, όπου ο Μιχαήλ Ναύτης αργότερα προσέφερε τις υπηρεσίες του ως χειρουργός στο Νοσοκομείο της Σύρου ,η ίδρυση του οποίου χρονολογείται από το έτος 1823.

Οι «Φιλικές» .

Εκτός της Κυριακής Ναύτη γυναίκες μυημένες στη Φιλική Εταιρεία υπήρξαν η Μαντώ Μαυρογένους.

καί η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα.

Θα ήταν άδικο βέβαια να μην αναφέρουμε πως:

«Πρωτομάνα των Φιλικών υπήρξε η Ελισάβετ Υψηλάντη».
Η Ελισάβετ Υψηλάντη, Ελληνίδα αριστοκράτισσα από σημαντική οικογένεια της Μολδαβίας με καταγωγή από τη Βόρεια Ήπειρο, υπήρξε κατά την προεπαναστατική περίοδο του 1821 η δεύτερη σύζυγος του ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας Κωνσταντίνου Υψηλάντη. Χαρακτηρίστηκε ως η «Πρωτομάνα των Φιλικών», καθώς ήταν εκείνη που οργάνωσε τις προκαταρκτικές συναντήσεις προσωπικοτήτων της εποχής στα σαλόνια της, με το πρόσχημα φιλολογικών συναντήσεων, οι οποίες οδήγησαν τελικά στη σύσταση της Φιλικής Εταιρείας, της οποίας η ίδια υπήρξε ένα από τα πρώτα γυναικεία μέλη.

Η ηλικιωμένη αρχόντισσα από το Κίεβο της Ρωσίας δεν εμπόδισε τους γιούς της να τρέξουν στην Ελλάδα. Έδωσε πρώτα την ευχή της στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ώστε να αρχίσει την επανάσταση στη Μολδοβλαχία, ως αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας, και ύστερα από λίγο καιρό έδωσε τη συγκατάθεσή της και στον Δημήτριο Υψηλάντη λέγοντας:

«Αν είναι να ελευθερωθεί η Ελλάς από την αποστολήν και αυτού του παιδιού μου, που μου έμεινεν, ας το στερηθώ και αυτό. Ας πάει με την ευχή μου!». Μαζί με την ευχή της, προσέφερε στον Αγώνα και ολόκληρη την περιουσία της.

Η Κυριακή Ναύτη είναι η πρώτη γυναίκα που έδωσε τον όρκο των Φιλικών.Στη συνέχεια όμως και άλλες γυναίκες άρχισαν να μπαίνουν στο νόημα της οργάνωσης. Σημαντική ήταν η συμβολή της Μαριγώς Ζαραφοπούλα, που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Φέρεται πως είχε κάποιαν ανάμιξη με υποθέσεις της Φιλικής Εταιρείας τις οποίες και διεκπεραίωσε, όπως το ότι συνέβαλε στο να δραπετεύσουν οι γιοι του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη που διέμεναν στην Κωνσταντινούπολη ως αιχμάλωτοι. Κυνηγημένη από την Πόλη, η Ζαραφοπούλα κατάφερε να μεταβεί στην Ύδρα της επαναστατημένης Ελλάδας, κομίζοντας μαζί της μεγάλο χρηματικό ποσό, το οποίο διέθεσε για τις ανάγκες της Επανάστασης. Την προσφορά της στον Αγώνα πιστοποίησαν με σχετικά έγγραφα αρκετοί σημαντικοί οπλαρχηγοί, όπως οι Γενναίος Κολοκοτρώνης, Χατζηχρήστος Νικηταράς κ.ά..
Σχετικά με την Ευφροσύνη Νέγρη, κανει λόγο η συγγραφέας Καλλιρρόη Παρρέν: «Ειργάσθη προς διάδοσιν των κυοφορουμένων τότε φιλελευθέρων ιδεών και η αίθουσα της απετέλει το κέντρον των μυστικών συναθροίσεων των μεμυημένων ομογενών. Υπό τας μυροβόλους ανθοδέσμας των πολυτελών δοχείων, εκρύβοντο τα εγχειρίδια και τα όπλα, τα οποία κρυφά και μεταξύ δύο φιλοφρονήσεων μετεβιβάζοντο εις τους ήρωας, οίτινες υπό τοιούτων γυναικών ενεθαρρύνοντο εις την ευγενή και μεγάλην απόφασιν να πληρώσωσι με το αίμα τους την ελευθερία της χώρας των».

Ακόμα γίνεται λόγος για τη Ρωξάνη Σούτσου. Από μια επιστολή της που σώζεται και αναφέρεται στο ξεκίνημα της Επανάστασης στο Ιάσιο, διαφαίνεται τόσο η γνώση απόρρητων υποθέσεων όσο και η ενεργός δράση της Ρωξάνης στον χώρο της Φιλικής Εταιρείας. Η Ρωξάνη Σούτσου ήταν γυναίκα ενός σημαντικού προσώπου της Φιλικής Εταιρείας και τελευταίου Έλληνα ηγεμόνα της Μολδαβίας, του Μιχαήλ Σούτσου, στενού συνεργάτη του Αλέξανδρου Υψηλάντη.

Τέλος, σημαντική υπήρξε η προσφορά της εξ Αίνου Θρακιώτισσας Δόμνας Βισβίζη, που αφιέρωσε τη ζωή της στην απελευθέρωση του έθνους. Λέγεται ότι μυήθηκε κι αυτή στη Φιλική Εταιρεία από τον άντρα της Χατζηαντώνη Βισβίζη. Ξόδεψε όλη την περιουσία της στη συντήρηση του πλοίου της που πρόσφερε στον αγώνα. 

Πληροφορίες αντλήθηκαν από τα βιβλία :

”Η συμμετοχή των Μικρασιατών στην Επανάσταση του 1821.” ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ Ν.ΙΩΝΙΑΣ

“Η συμβολή της Ιωνίας στην Εθνεγερσία “Χρ .Σολομωνίδη

“Γυναίκες και γη της Μικράς Ασίας και του Πόντου” Ν.και Γ.Σαραντόπουλου

Βουλή των Ελλήνων: Μητρώο Πληρεξούσιων, Γερουσιαστών και Βουλευτών 1822-1935