To θέατρο στη Σμύρνη καί τα Βουρλά.
Η συμμετοχή των γυναικών στη Φιλική Εταιρεία.
06/03/2026
Ο Ντελάλης και η Κουδούνα.
05/04/2026Η θεατρική ζωή στη Μικρά Ασία άκμασε μέχρι το 1922 με κέντρα όπως η Σμύρνη καί τα Βουρλά να διαθέτουν θέατρα (π.χ. Θέατρο «Ομήρου», «Θέατρο Τερψιθέας») που φιλοξενούσαν ελληνικούς θιάσους.
Ως πρώτη παράσταση στη Σμύρνη θεωρείται το έργο «Νικομήδης»του Κορνέιγ, που δόθηκε μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα στο Γαλλικό Προξενείο τις απόκριες του 1657, (ας σημειωθεί ότι το έργο είχε παιχτεί στη Γαλλία μόλις το 1651). Ο Γάλλος περιηγητής και διπλωμάτης D’ Arvieux περιγράφει: Οι ερασιτέχνες ηθοποιοί έπαιξαν σαν επαγγελματίες. Στα διαλείμματα της παράστασης οι θεατές είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν άσματα και γλυκίσματα, κουφέτα όλων των ειδών και αναψυκτικά, ενώ μετά το τέλος της ακολούθησε πλούσιο δείπνο και οινοποσία, με αποτέλεσμα μάλιστα κάποιοι από τους υψηλούς προσκεκλημένους του Γάλλου Πρόξενου να μεταφερθούν «σηκωτοί» στα σπίτια τους.
Από τη δεκαετία του 1840, όταν η πόλη αποκτά το πρώτο μεγάλο θέατρό της, το θέατρο «Ευτέρπη» (1841), 300 θέσεων με δύο σειρές θεωρείων, αρχίζουν να επισκέπτονται τη Σμύρνη συστηματικά γαλλικοί και ιταλικοί μελοδραματικοί θίασοι. Έτσι το θεατρόφιλο κοινό έχει πλέον την ευκαιρία να παρακολουθήσει παραστάσεις επαγγελματικών θιάσων και να απολαύσει μεγάλα ονόματα του ευρωπαϊκού λυρικού θεάτρου. Στη σκηνή του θεάτρου «Ευτέρπη» θα λάμψει και η περίφημη Ιταλίδα τραγωδός Αδελαΐδα Ριστόρι κατά την πρώτη περιοδεία της στην Ανατολή το 1865.
Το ελληνικό θέατρο θα κάνει τότε την εμφάνισή του στα πλαίσια των πνευματικών και πολιτιστικών αναζητήσεων της σμυρναϊκής ελληνικής κοινότητας, απόρροια της οικονομικής της ευμάρειας. Η πρώτη ελληνική παράσταση δίνεται στις 3 Φεβρουαρίου 1845, στο θέατρο «Ευτέρπη», από ερασιτέχνες, με την ιταλική κωμωδία ο «Μανιώδης», που είχε μεταφράσει και εκδώσει ο Χ. Μιχαλόπουλος στη Σμύρνη το 1836 και ακολουθεί τον ίδιο μήνα η παράσταση της «Βαβυλωνίας» του Δημήτριου Βυζάντιου, που είχε εκδοθεί στη Σμύρνη το 1841 και 1843.
Το 1862 στη Σμύρνη χτίστηκε ένα μεγάλο, τριώροφο θέατρο, στο οποίο δόθηκε το όνομα του Ιταλού αρχιτέκτονα «Καμεράνο», αλλά ήταν γνωστό και ως «Θέατρο Σμύρνης». Το νέο θέατρο δεν είχε τίποτε να ζηλέψει από τα μεγάλα ευρωπαϊκά θέατρα. Αποτελεί τραγική ειρωνεία το ότι η τελευταία θεατρική παράσταση που δόθηκε στη Σμύρνη τον Ιούνιο του 1922, τρεις μήνες πριν από τον εμπρησμό της και τον τελικό ξεριζωμό τον Σεπτέμβριο του ιδίου έτους, είχε τον τίτλο «Μικρασία Χαίρε».
- Θέατρο Σπόρτιγκ Κλαμπ / Κυβέλη: Από τα πιο γνωστά θέατρα, που φιλοξενούσε μεγάλες παραγωγές.
- Θέατρο «Ολύμπια»: Χώρος δραστήριας θεατρικής δραστηριότητας.
- Ερασιτεχνικοί & Επαγγελματικοί Θίασοι: Πολλοί σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως η Κυβέλη Ανδριανού, ο Μήτσος Μυράτ και ο Βασίλης Αργυρόπουλος, είχαν σμυρναϊκή καταγωγή και ξεκίνησαν ή έδρασαν εκεί.
Συντελεστές της άνθησης του ελληνικού θεάτρου στη Σμύρνη,αλλά και ευρύτερα στις πόλεις των παραλίων.
α) Οι περιοδεύοντες θίασοι από την Ελλάδα. Οι πρώτοι ελληνικοί επαγγελματικοί θίασοι, απογοητευμένοι από την αρνητική στάση της μεγαλοαστικής κοινωνίας της Αθήνας, που μιμούμενη τα ευρωπαϊκά ήθη, σύχναζε στα ξένα θέατρα, θα αναζητήσουν την τύχη τους στις οικονομικά ακμαίες ελληνικές κοινότητες του μείζονος Ελληνισμού. Άλλωστε η καρδιά της Ελλάδας, εκεί χτυπούσε, εάν σκεφτούμε ότι ο υπόδουλος Ελληνισμός υπερτερούσε αριθμητικά του πληθυσμού της πρωτεύουσας του ελεύθερου ελληνικού κράτους.
β) οι ντόπιοι ελληνικοί θίασοι επαγγελματικοί και ερασιτεχνικοί. Δημιουργήματα των πιο φιλοπρόοδων στοιχείων από τις πολυποίκιλες συσσωματώσεις (συλλόγους, σωματεία, λέσχες, αδελφάτα κ.ά.), οι ντόπιοι θίασοι θα δώσουν το θεατρικό παρών τους για μικρά χρονικά διαστήματα, ιδιαίτερα όταν απουσιάζουν οι μεγάλοι περιοδεύοντες θίασοι, με σκοπό να ενισχύσουν την ελληνική παρουσία μέσα στο πολυεθνικό περιβάλλον, αλλά τις περισσότερες φορές για να συγκεντρώσουν χρήματα για κοινωφελή έργα.
- Σμύρνη, το Κέντρο: Η Σμύρνη ήταν πρωτοπόρος, με κινηματογράφους, κυρίως θερινούς, να αποτελούν κέντρα ψυχαγωγίας.
- Επιδράσεις: Οι ταινίες ήταν κυρίως ευρωπαϊκές (γαλλικές, ιταλικές) και αργότερα ελληνικές, αντικατοπτρίζοντας την κοσμοπολίτικη φύση της πόλης.
- Περίοδος Ακμής: Η χρυσή εποχή πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή (1900-1922), όπου η κινηματογραφική τέχνη ενσωματώθηκε στην καθημερινότητα των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.
- Τέλος μιας εποχής: Η Καταστροφή του 1922 και η πυρκαγιά της Σμύρνης διέκοψαν βίαια αυτή την ακμάζουσα πολιτιστική δραστηριότητα.
Αλλά και στα Βουρλά υπήρξε αξιόλογη προσπάθεια.
Αξιοσημείωτη ήταν η δράση της «ΛΕΣΧΗΣ» του Χατζηχριστοφή για συγκεντρώσεις των παλικαριών και για παραστάσεις θεάτρων, όπου έρχονταν αξιόλογοι θίασοι από Σμύρνη και Αθήνα.
Στη φωτογραφία ο καφενές του Φλώρου, στο Φαρδύ Σοκάκι όπως είναι σήμερα.
Μερικά χρόνια πριν από την Καταστροφή του 1922, ο καφενές του Φλώρου νοικιάστηκε από τον Ε.Μανώλα,που έμενε ακριβώς απέναντι και είχε το μπακάλικο της περιοχής και μετατράπηκε σε κινηματογράφο.
Οταν παιζόταν θέατρο έβγαινε ένας με μια κουδούνα,που τον λέγανε Φεσάρα, κι έλεγε ότι στου Ξύστρη το καφενείο,ή στου Χατζηχριστοφή,ή στο καφενέ του Φλώρου θα παραστήσουμε την Γκόλφω ή τον Καραϊσκάκη ή τον Κατσαντώνη ή στην τάδε πλατεία.Οι ηθοποιοί ήτaν ερασιτέχνες και ήταν μόνο άντρες.
Οι άλλοι άντρες μαζεύονταν ένα γύρο και άκουγαν.
Οι γυναίκες μέσα στα σπίτια, στις φίλες τους, όλες μαζί από τα παράθυρα και τα μπαλκόνια και στηνόταν εκεί το σκηνικό μιας παράστασης.