Βουρλιώτικα σπίτια και γειτονιές,τότε και σήμερα.

Ο τελευταίος Δεκαπενταύγουστος στα Βουρλά της Ερυθραίας.

17/08/2026

Ετήσιος χορός της Ενωσης Βουρλιωτών Μ.Ασίας στις 22 Νοε. 2026.

11/09/2026

01/09/2026

Τοπόσημα,σπίτια,γειτονιές του σήμερα και ότι άλλο μας θυμίζει τα Βουρλά των προγόνων μας.

Τα Βουρλά της καρδιάς μας.

Κλαζομεναί.

Σημαντική αρχαία ελληνική πόλη της Ιωνίας,γνωστή γιά την τεράστια ακμή της,την κεραμική και το αρχαιότερο ελαιοτριβείο. Βρισκόταν στα παράλια της Μικράς Ασίας, νότια της Σμύρνης, στη θέση της σημερινής Σκάλας των Βουρλών.

Οι Κλαζομενές ήταν μία από τις 12 σημαντικότερες αρχαίες ελληνικές πόλεις της Ιωνίας στη Μικρά Ασία, η οποία βρισκόταν δυτικά της Σμύρνης (στη θέση των σημερινών Βούρλων).

Ίδρυση: Ιδρύθηκε από Έλληνες αποίκους .
Γεωγραφική θέση: Αρχικά βρισκόταν στα ηπειρωτικά (στην περιοχή Λιμαντέπε), αλλά κατά τη διάρκεια της Ιωνικής Επανάστασης μεταφέρθηκε στο κοντινό νησί (σημερινή νήσος Καραντίνα) από φόβο των Περσών, το οποίο αργότερα συνδέθηκε με τη στεριά από τον Μέγα Αλέξανδρο.
Ακμή: Γνώρισε μεγάλη ευημερία κατά την Αρχαϊκή περίοδο, συμμετέχετο στο Ιωνικό Κοινό και ίδρυσε σημαντικές αποικίες, όπως τα Άβδηρα στη Θράκη και τη Ναύκρατη στην Αίγυπτο.
Τέχνη & Πολιτισμός: Φημιζόταν για την εξαιρετική κεραμική της, τα ζωγραφισμένα πήλινα σαρκοφάγα και τη βιομηχανία ελαιολάδου (διαθέτει ένα από τα αρχαιότερα σώζοντα ελαιοτριβεία του 6ου αι. π.Χ.).
Προσωπικότητες: Γενέτειρα του σπουδαίου προσωκρατικού φιλοσόφου Αναξαγόρα.
Ετυμολογία: Το όνομά τους προέρχεται πιθανώς από το ρήμα κλάζω, παραπέμποντας στις κραυγές των άγριων πτηνών/κύκνων της περιοχής.

Στα Βουρλά σήμερα,στην είσοδο της πόλης δεσπόζει το άγαλμα ενός κύκνου,που αποτελεί και το σύμβολο της πόλης και συνδέεται με την πόλη των Κλαζομένων καθώς απεικονιζόταν σε αρχαία νομίσματα του 4ου,5ου και 6ου π.Χ αιώνα..

Η οδός του μαρτυρίου.

Ο δρόμος που πηγαίνει απ΄τα Βουρλά στη Σκάλα.Εκεί που μαρτύρησαν πολλοί κάτοικοι των Βουρλών τον Σεπτέμβρη του ΄22.

Οικία Βάζου,βρίσκεται στη πρώτη πάροδο,στο Φαρδύ Σοκάκι,μετά τον ντερέ,δίπλα στην οικία Κορρέ (κίτρινη μάντρα).

Λειτούργησε και σαν Ταχυδρομείο τα πρώτα χρόνια μετά τη καταστροφή.

Οικία Βράκα, δίπλα στην οικία Κορρέ (κίτρινη μάντρα) στα Βουρλά.

Από το 2024 η οικία Βράκα έχει αναπαλαιωθεί και έχει γίνει χώρος με ενοικιαζόμενα Studio.

Βρίσκεται στη πρώτη πάροδο,στο Φαρδύ Σοκάκι,μετά τον ντερέ.

Ετέρα οικία Κορρέ,στο τελευταίο σοκάκι πριν την αποθήκη του Φλώρου.

Οικία Κωνσταντινίδη,στο Φαρδύ Σοκάκι.

Λένε πως ανήκε στην οικογένεια Τενεκίδη η οποία την πούλησε στον Κωνσταντινίδη εφέντη,όταν αποφάσισαν να μεταφερθούν και να ζήσουν στη Σκάλα των Βουρλών.Σήμερα λειτουργεί σαν Μουσική Σχολή.

Φαρδύ Σοκάκι.

Ξεκινά αμέσως μετά το Δημαρχείο και τελειώνει στην αποθήκη του Φλώρου.

SANAT SOKAGI,η σημερινή ονομασία του δρόμου.

Αμέσως μετά την πρώην αποθήκη του Φλώρου βρίσκεται σήμερα ο σταθμός Χωροφυλακής και το κτίριο της Νομαρχίας.

Κάποτε ήταν η εκκλησία της Παναγίας της Βουρλιώτισσας και η Αναξαγόρειος Σχολή.

Παναγία η Βουρλιώτισσα.

Οι Βουρλιώτες τιμούσαν ως προστάτιδά τους την Υπεραγία Θεοτόκο, στον περίλαμπρο ναό Της στο κέντρο των Βουρλών.

Στά επίσημα έγγραφα η εκκλησία της Παναγίας αναφέρεται ως «Μητροπολιτικός ναός». Μέσα στό περίβολο της εκκλησίας βρισκόταν η κατοικία του Αρχιερατικού Επιτρόπου καθώς καί του ιδιου τοῦ Μητροπολίτου Εφέσου ή του βοηθού του, όταν έρχονταν στά Βουρλά.

Εκεί υπήρχαν επίσης οἱ αίθουσες καί τα γραφεία της Κοινότητας καί της Δημογεροντίας.Η εκκλησία ήταν τρίκλητη βασιλική χωρίς τρούλο καί με ύψος σχετικά χαμηλό. Ὁ τοίχος του περιβόλου της ήταν πολύ ψηλός, τόσο ώστε να μη φαίνεται καθόλου από τον δρόμο η εκκλησία ώστε να μη προκαλεί τούς Μουσουλμάνους.Την Παναγία την ονόμαζαν «Οδηγήτρια» καί την γιόρταζαν τον δεκαπενταύγουστο. Στό πανηγύρι ερχόταν κόσμος από όλη τη Μικρασία.

……………….ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ των ΒΟΥΡΛΩΝ……………………..

Το 1760 ιδρύθηκε το πρώτο σχολείο των Βουρλών με την επωνυμία: “ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ”, κοντά στην εκκλησία της Μητρόπολης των Βουρλών. Ενισχύθηκε εκτός από την εκκλησία της Παναγίας, από μία μεγάλη δωρεά ενός εμπόρου της Σμύρνης, τον Χ΄΄ Νικολή Χρυσογιάννη από τη Μονεμβασιά της Πελοποννήσου (70 χρονών τότε) με 1000 γρόσια και από συνεισφορές Βουρλιωτών με άλλα 1000 γρόσια. Πρώτος διδάσκαλος και διευθυντής αναφέρεται ο ιερομόναχος Καλλίνικος.

Στην είσοδο του κτιρίου υπήρχε μια παλιά κρήνη στο μάρμαρο της οποίας έγραφε:

“ 1803 Ioυνίου 5

Ήδη πρώτον δομηθείσα ετελέσθη αναλώμασι μεν της Αγίας Εκκλησίας της Παναγίας, συνδρομή δε και Επιστασία των επιτρόπων και τιμιωτάτων προεστώτων κυρ. Μανωλάκη και κυρ. Ανδρέου Μπάρμπογλου

ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ

Κοινωνών του ύδατος μέμνησο και των άνω”.

Σ’αυτή τη μαρμάρινη πλάκα της βρύσης, πάνω από την παλιά χρονολογία έγραφε: “Ανεκαινίσθη τη 1 Αυγούστου 1896”. Όπως βλέπουμε έχει την ίδια καρκινική επιγραφή, σαν της κρήνης της Αγιάς Σοφιάς της Πόλης.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το κτίριο της σχολής επιτάχθηκε από τις τοπικές οθωμανικές αρχές και χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας για λογαριασμό του οθωμανικού στρατού. Κατά τα τέλη του 1916, κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού της πόλης των Βουρλών από αγγλικό στόλο, το κτίριο της σχολής υπέστη σημαντικές ζημιές.

Το 1918, μετά το πέρας των πολεμικών συγκρούσεων και έπειτα από την αποκατάσταση των ζημιών οι οποίες είχαν προκληθεί από τους αγγλικούς βομβαρδισμούς, η σχολή λειτούργησε εκ νέου, προτού, ωστόσο, παύσει οριστικά τη λειτουργία της το 1922, έπειτα από την Μικρασιατική Καταστροφή.

«Οί του λύχνου χρείαν ἒχοντες ἒλαιον ἐπιχέουσιν.»

Ετσι ένιωθαν οι Βουρλιώτες την ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΣΧΟΛΗ…

Σαν ενα λυχνάρι που φώτιζε..

Ενα λυχνάρι που φώτιζε με γνώση…Και το τροφοδοτούσαν ταχτικά,συνήθως από το υστερημά τους,για να διατηρείται πάντοτε αναμμένο…Αυτό ήταν το έμβλημα της Σχολής…Ο λύχνος στο κέντρο της σφραγίδας..Ο λύχνος δε μαζί με το ρητό κοσμούσε τα ενδεικτικά και τα απολυτήρια της Σχολής.

Αυτό ήταν το ρητό του αρχαίου Ίωνα αστρονόμου Αναξαγόρα το οποίο αποτύπωνε την πρόσληψη του ελληνικού πνεύματος στην νεωτερική εποχή και συνάμα ήταν σήμα κατατεθέν της Αναξογορείου Σχολής των Βουρλών της Ερυθραίας στην Μικρά Ασία.

Στη στρογγυλή σφραγίδα της Αναξαγορείου Σχολής υπήρχε στο κέντρο ένα λυχνάρι και εναγύρω το ρητό του Αναξαγόρα του Κλαζομένιου:

“ΟΙ ΤΟΥ ΛΥΧΝΟΥ ΧΡΕΙΑΝ ΕΧΟΝΤΕΣ ΕΛΑΙΟΝ ΕΠΙΧΕΟΥΣΙ”

Έμβλημα της Σχολής το λυχνάρι που οι Βουρλιώτες – πλούσιοι και φτωχοί – φρόντιζαν να διατηρείται πάντοτε αναμμένο. Κατά τα τελευταία χρόνια πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή, λειτούργησε και Νυκτερινή Σχολή 6 με 9 το βράδυ που φοιτούσαν ακόμα και ενήλικες μαθητές, με ζήλο για μόρφωση. Των αρρένων γιόρταζε των Ταξιαρχών, 8 Νοεμβρίου και των θηλέων στα Εισόδια της Θεοτόκου.

Η “ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ ΒΟΥΡΛΩΝ” ήταν από τα φημισμένα σχολεία της Ανατολής. Όχι μόνο για το κτίριο της και για το πλήθος των μαθητών, αλλά και για το μεγάλο αριθμό και την αξία του εκπαιδευτικού προσωπικού, για την υποδειγματική διδασκαλία και εργασία που γινόταν, για την πλούσια σε αποτέλεσμα διάπλαση της ψυχής των παιδιών, καλλιεργώντας τα εθνικά, θρησκευτικά και κοινωνικά ιδανικά.

Η γειτονιά του Ξύστρη.

Δεσπόζει η τσικουδιά και στη γωνία το εγκαταλειμμένο μπακάλικο-καφενές του Ξύστρη.

Ο καφενές του Ξύστρη.

Το σπίτι του Βάζου,στη γειτονιά του Ξύστρη και ο δισεγγονός του Μανώλης,εκατό χρόνια μετά τη καταστροφή.

Η αποθήκη του Φλώρου,εκεί που τελειώνει το λιθόστρωτο Φαρδύ Σοκάκι.

Ηταν Οκτώβριος του 2015 όταν το καφενείο-σινεμά του Μανώλα,ιδιοκτησία Φλώρου,μεταμορφωνόταν σε καφέ-ρεστοράν.

Βρίσκεται στη μέση του Φαρδιού Σοκακιού,στη δεξιά πλευρά όπως ανεβαίνουμε.

Το καφενείο-σινεμά του Μανώλα σήμερα.Καφέ-ρεστοράν.

Ο Σερί Μαχαλάς είναι ιστορική συνοικία των Βουρλών της Μικράς Ασίας. Πρόκειται για μια παραδοσιακή γειτονιά με μονόροφα σπίτια.Διατηρεί ιστορικά στοιχεία, όπως παλιές ελληνικές κρήνες (βρύσες).Βρίσκεται κοντά σε άλλες γνωστές γειτονιές των Βουρλών, όπως ο Γενί Μαχαλάς και το Μπαχτσελί.

Ο ντερές…

Κάποτε χώριζε τους ελληνικούς από τους τούρκικους μαχαλάδες.

ΣΚΑΛΑ ΤΩΝ ΒΟΥΡΛΩΝ.

Οικία Ξυδά στη Σκάλα των Βουρλών.

Δεξιά,λίγο παρακάτω υπάρχει το Ηotel Seferis στη θέση μιάς παλιάς αποθήκης της οικογένειας Τενεκίδη.Γονέων της μητέρας του Γ.Σεφέρη.

Κάτω τα σπίτια των Ελλήνων στη παραλία της Σκάλας,πριν το 1922.

Εκτός των δύο πρώτων,εξ αριστερών (το εντελώς αριστερά είναι ο καφενές του Μπατή),τα υπόλοιπα γκρεμίστηκαν και δημιουργήθηκε η σημερινή πλατεία στη παραλία της Σκάλας των Βουρλών.