Το Προξενείο,τα φοβιά του ΄14 και ο Υποπρόξενος των Βουρλών Ι.Γιαννές.

Τα Βουρλά πριν τη καταστροφή είχαν,όπως γράφει και ο Ν.Μηλιώρης στη σελίδα 42 του βιβλίου του,”ΤΑ ΒΟΥΡΛΑ ΤΗΣ Μ.ΑΣΙΑΣ,ΜΕΡΟΣ Α΄ ΙΣΤΟΡΙΚΑ”,35 με 40.000 κατοίκους.Απ΄αυτούς οι 30-35.000 ήσαν Ελληνες και οι υπόλοιποι Τούρκοι,λίγοι Εβραίοι (500-1000) και μερικές δεκάδες Αρμενιοι.Από τους Ελληνες 6.500 με 7.000 ήσαν Ελληνες υπήκοοι.

Δεν αποκλείεται πάντως οι Ελληνες υπήκοοι να ήσαν περισσότεροι,Νάξιοι σε μεγάλη αναλογία,αρκετοί Τσιριγώτες,ελάχιστοι Παριανοί και άλλοι Κυκλαδίτες,όλοι μετανάστες κατά τον 19ο αιώνα μετά την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους.Οι Μωραίτες και οι Στερεοελλαδίτες είχαν έρθει,γιά διαφόρους λόγους,στα Βουρλά πριν από το 1821.Ο αριθμός των Ελλήνων υπηκόων μεγάλωνε διαρκώς και γιατί σύμφωνα με το τότε καθεστώς των λεγομένων ”διομολογήσεων”,που ρύθμιζε τη θέση των ξένων υπηκόων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία,τα παιδιά(έστω και αν είχαν γεννηθεί σε Οθωμανικό έδαφος) ακολουθούσαν την υπηκοότητα των γονέων τους.

Γιά τη προστασία του μεγάλου αριθμού των Ελλήνων υπηκόων που ήσαν εγκατεστημένοι στα Βουρλά λειτουργούσε μέχρι του 1877 Ελληνικό Πρακτορείο και κατόπιν,μέχρι το 1922,Ελληνικό Υποπροξενείο.Ενας από τους σημαντικώτερους Υποπροξένους  υπήρξε ο Ι.Γιαννές,ιδίως γιά τη δράση του κατά τους διωγμούς του 1914.

Κατά τις αρχές του 1914 ξέσπασαν οι πρώτοι διωγμοί εναντίον των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης και την άνοιξη της ίδιας χρονιάς άρχισε η δράση εναντίον του Ελληνισμού των Μικρασιατικών παραλίων,με αποκορύφωμα τον Ιούνιο του 1914 τη  σφαγή της Φώκαιας.

Σχετικά με τους διωγμούς του ΄14,η ”Μαύρη Βίβλος” του Οικουμενικού Πατριαρχείου στις σελ.193,194 γράφει:

”Είχον διανεμηθεί φάκελλοι εις τους Μουσουλμάνους Μουχτάρηδες υπό της νεοτουρκικής οργανώσεως οίτινες έλεγον:

Εκδιώξατε διά ροπάλων τους Χριστιανούς,εξοντώσατε,ληστεύσατε και ατιμάσατε απίστους.”

Βέβαια οι διωγμοί εκείνοι παρουσιάζονταν από το επίσημο Οθωμανικό κράτος σαν μιά τάση εθελουσίας εξόδου του ελληνικού στοιχείου των παραλίων της Μικρασίας πρός τη Ελλάδα.Τότε ήταν που ερήμωσαν τα μικρασιατικά παράλια,εκτός Σμύρνης και Βουρλών.

Η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία υπό διωγμό (Μάιος 1914).

-Στις 25 Μαΐου, το Οικουμενικό Πατριαρχείο κήρυξε την Εκκλησία υπό διωγμό. Οι εκκλησίες και τα σχολεία έκλεισαν και τελούνταν μόνο κηδείες με συνοπτική διαδικασία. Οι μητροπολίτες της Ιωνίας, μεταξύ αυτών ο Εφέσου Ιωακείμ και ο Κρήνης Θεόκλητος, που εποίμαιναν τους Ερυθραιώτες, διαμαρτυρήθηκαν έντονα στους ξένους πρεσβευτές για την απελπιστική κατάσταση του ποιμνίου τους και ζήτησαν διεθνή μεσολάβηση για την κατάπαυση των διωγμών και την επιστροφή των προσφύγων.

Στα Βουρλά δεν υπήρχε διάθεση για φευγιό.

Οι Βουρλιώτες είχαν αποφασίσει να μείνουν ανεξαρτήτως των συνεπειών.Το πνεύμα αντιστάσεως των κατοίκων ήταν αντίσταση μέχρι τέλους με αυτοθυσία και αν χρειαστεί ολοκαύτωμα.

Οι πράξεις τρομοκρατίας,πρώτη φάση στο πρόγραμμα της οργανώσεως των διωγμών,υπήρξαν πολλές και ποικίλες.Στο Αιγκλεζονήσι ετουφέκισαν περί τους δέκα πέντε εργάτες καπνών και ψαράδες.Η τρομοκρατία πυκνώνει.

Τότε είναι που ορθώνει το ανάστημά του ο Υποπρόξενος των Βουρλών Ι.Γιαννές.

Γράφει η ”Μαύρη Βίβλος” του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη σελίδα 203:

΄΄Αξιέπαινη και αποτελεσματική για την ενίσχυση του ηθικού των Βουρλιωτών υπήρξε η άμεση αντίδραση του Ελληνος Υποπροξένου Ι.Γιαννέ.Πήρε τον ”καβάση” του,μπήκε σε ένα καίκι και πήγε στο Αιγκλεζονήσι.Εκεί προφασιζόμενος οτι ένας ή δύο από τους φονευθέντας ήσαν Ελληνες υπήκοοι,αξίωσε να τους ξεθάψουν όλους.Πράξη τολμηρή πραγματικά,με ζωηρότατη απήχηση και στούς χριστιανούς και στους Τούρκους,όταν την πληροφορήθηκαν.

Στα Βουρλά τα πράγματα αγριεύουν.Στην ύπαιθρο ακούγονταν πυροβολισμοί συχνά-πυκνά και όχι πάντα στον αέρα γιά εκφοβισμό.Τα θύματα ήσαν αρκετά.Κάποτε οι επίσημες μάλιστα αρχές στήσανε μυδραλιοβόλα πάνω στους λόφους,γύρω στη πόλη με γυρισμένες απειλητικές τις κάνες των προς τις ελληνικές συνοικίες.Τούρκοι χωρικοί γνωστοί από τα τουρκοχώρια της περιοχής και άλλοι άγνωστοι,πρωτόφερτοι στον τόπο (”ματζούρηδες”,πρόσφυγες από τη Μακεδονία) εμφανίζονταν ένοπλοι σε ομάδες στους εξοχικούς δρόμους αλλά και μέσα στη πόλη.Ο τόπος πέρασε πολλές νύχτες αγωνίας.Οχι πως οι μέρες ήταν καλύτερες.Και τις μέρες πολύ λίγοι τολμούσαν,αλλά κι αυτοί σε παρέες,να βγούνε έξω γιά κάποιες επείγουσες δουλειές στ΄αμπέλια και στα καπνοχώραφα.Παντού επικρατούσε ένας διαρκής αναβρασμός.

Τριγύρω οι Φώκιες,οι Κυδωνιές,ο Τσεσμές,τ΄Αλάτσατα,όλοι οι Ελληνες της Δυτικής Ερυθραίας Χερσονήσου είχαν διωχτεί,είχαν φύγει.Τρόμος επικρατούσε παντού. Σχεδόν όλοι οι Έλληνες των καζάδων Σιβρισαρίου, Τσεσμέ και Καραμπουρνού, περίπου 70.000 ψυχές, απελάθηκαν στην Ελλάδα. Ήταν τέτοιο το θράσος των Νεοτούρκων, ώστε οι εφημερίδες τους στη Σμύρνη έγραφαν κυνικά:

«Οι Τσεσμελήδες μεταναστεύουν. Οι Έλληνες εγκατέλειψαν την πόλη. Τα κλειδιά, στα χέρια των αρχών, είναι στη διάθεση των ιδιοκτητών.»

Η πραγματικότητα βεβαίως ήταν άλλη. «Αι αρχαί…έχουσαι ωπλισμένους χωροφύλακας, ως και πλείστους εκ των αγριωτέρων Μωαμεθανών προσφύγων… εισερχόμεναι εις τε τα διάφορα εμπορικά καταστήματα και τας χριστιανικάς οικίας, με πολύκροτα και ξιφολόγχας εις χείρας, προσεκάλουν αμέσως τους ιδιοκτήτας να παραδώσωσιν αυτοίς παν το παρ’ αυτοίς χρήμα, και αφού εξεγύμνουν αυτούς, διέτασσον επί απειλή θανάτου να εγκαταλείψωσιν το κατάστημα ή την οικίαν των και να αναχωρήσωσιν…εις Θεσσαλονίκην. Διηρπάγη παν το περιεχόμενον των οικιών…Χρήματα, κοσμήματα, έπιπλα, χαλκώματα, υφάσματα και παντοειδή χρειώδη και εμπορεύσιμα, ως και αυταί αι εσοδείαι των κατοίκων, ακορέστω λύσση συνελέγησαν και σωρηδόν εις την διάθεσιν των δραστών περιήλθον.» (Οικουμενικόν Πατριαρχείον, Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού,1919).

Οι Βουρλιώτες το βλέπανε πως θα΄ρχόταν κι αυτών η σειρά.Περίμεναν όμως,περίμεναν ακλόνητοι και αποφασισμένοι και με πίστη στη Προστάτισσά τους,την Παναγιά τη Βουρλιώτισσα.Τότε είναι που αναλαμβάνει πρωτοβουλία πάλι ο Υποπρόξενος των Βουρλών Ι.Γιαννές.

Στέλνει έγγραφα στο Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών,ζητά πλοία :

Βρισκόμαστε στους πρώτους θερινούς μήνες του 1914,μιά συντονισμένη προσπάθεια από τους πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων με έρευνα που έγινε στις μικρασιατικές εκείνες περιοχές από αντιπροσώπους των Πρεσβειών των ιδίων Μεγάλων Δυνάμεων καθώς και η σταθερή πραγματικά στάση της Ελληνικής Κυβερνήσεως,έφερε μια σχετική ύφεση στην αγωνιώδη και επικίνδυνη εκείνη κατάσταση.

Ανακούφηση.Δυστυχώς γιά λίγο,προσωρινή.Σε λίγο εξερράγη ο Α΄ΠΠ.

Οι Βουρλιώτες τελικά έμειναν.Είχαν μεγάλες απώλειες αλλά έμειναν,δυστυχώς.Και λέω δ υ σ τ υ χ ώ ς γιατί λίγα χρόνια αργότερα πίστεψαν πως θα γινόταν το ίδιο και το πλήρωσαν.Το πλήρωσαν ακριβά.

Γιά τους Ελληνες των παραλίων άρχισαν νέα μαρτύρια.

Επιστράτευση στα ”Αμελε-Ταμπουρού”,κατσάκηδες στα ‘Ταβάν-Ταμπουρού”,κρυμμένοι σε ”κρύφτρες” στα σπίτια τους ή στα βουνά και όσοι είχαν την ατυχία να συλληφθούν,καταδίκη σε θάνατο.Τους κρέμαγαν ή τους τουφέκιζαν.Μα αυτά είναι μιά άλλη συζήτηση,που θα γίνει κάποια άλλη φορά.

ΥΓ 1……Αφορμή γιά το άρθρο στάθηκαν τα δύο έγγραφα του Υποπρόξενου των Βουρλών Ι.Γιαννέ που μου έστειλε η Μαριάννα Μαστροσταμάτη,την οποία και ευχαριστώ.

ΥΓ 2…..Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο του Ν.Μηλιώρη ”Τα Βουρλά της Μ.Ασίας”,ΙΣΤΟΡΙΚΑ.